KỈ NIỆM 300 NĂM NGÀY SINH DANH NHÂN VĂN HÓA LÊ QUÝ ĐÔN (1726 – 2026)

     
          Lê Quý Đôn tên thật là Lê Danh Phương, tự Doãn Hậu, hiệu Quế Đường, sinh năm 1726 tại làng Diên Hà, phủ Tiên Hưng (nay thuộc tỉnh Thái Bình) trong một gia đình có truyền thống khoa bảng. Ngay từ nhỏ, ông đã nổi tiếng thông minh, ham học và có trí nhớ đặc biệt. Năm 1752, ông đỗ Đình nguyên Bảng nhãn và nhanh chóng trở thành một trong những học giả lỗi lạc nhất dưới triều Lê Trung Hưng. Hơn ba mươi năm làm quan, dù đảm nhiệm nhiều trọng trách, ông vẫn dành trọn tâm huyết cho việc nghiên cứu, biên soạn sách và đào tạo nhân tài, để lại gần 40 công trình có giá trị trên hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội.
 
           Ở lĩnh vực sử học, Lê Quý Đôn là nhà sử học uyên bác với tư duy khách quan và phương pháp nghiên cứu khoa học. Tác phẩm Đại Việt thông sử không chỉ ghi chép lịch sử dân tộc một cách hệ thống mà còn thể hiện tầm nhìn sâu sắc về chính trị, xã hội và con người. Trong văn học, ông vừa là nhà thơ, nhà văn, vừa là nhà sưu tầm, phê bình xuất sắc. Các tác phẩm như Toàn Việt thi lục, Vân đài loại ngữ, Kiến văn tiểu lục đã góp phần lưu giữ và hệ thống hóa kho tàng văn hóa, văn học dân tộc, trở thành nguồn tư liệu quý giá cho nhiều thế hệ.
        Trong triết học và giáo dục, Lê Quý Đôn luôn đề cao tinh thần thực học, coi trọng việc học đi đôi với hành, phản đối lối học hình thức, giáo điều. Ông cho rằng tri thức chỉ thực sự có giá trị khi được vận dụng để phục vụ cuộc sống và mang lại lợi ích cho đất nước, nhân dân. Đồng thời, ông đặc biệt coi trọng việc phát hiện, bồi dưỡng và trọng dụng nhân tài, xem đó là nền tảng cho sự hưng thịnh của quốc gia. Cuộc đời của ông chính là minh chứng sinh động cho tinh thần tự học, học tập suốt đời và cống hiến không ngừng bằng trí tuệ.
         Không chỉ nổi bật trong các lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, Lê Quý Đôn còn có nhiều đóng góp quan trọng về địa lý, kinh tế và khảo cứu. Tác phẩm Phủ biên tạp lục là công trình khảo cứu có giá trị đặc biệt về điều kiện tự nhiên, kinh tế, văn hóa, xã hội của vùng Thuận Hóa – Quảng Nam, đồng thời là nguồn tư liệu quan trọng trong nghiên cứu lịch sử và khẳng định chủ quyền lãnh thổ Việt Nam. Ông cũng đưa ra nhiều tư tưởng tiến bộ về phát triển nông nghiệp, thương mại, khai thác tài nguyên và quản lý đất nước, thể hiện tầm nhìn vượt trước thời đại.
         Điều làm nên tầm vóc đặc biệt của Lê Quý Đôn không chỉ là khối lượng trước tác đồ sộ mà còn là tư tưởng lớn về vai trò của tri thức đối với sự phát triển quốc gia. Câu nói nổi tiếng của ông: “Phi nông bất ổn, phi công bất phú, phi thương bất hoạt, phi trí bất hưng” đã khẳng định sâu sắc rằng muốn đất nước hưng thịnh phải coi trọng sản xuất, thương mại và đặc biệt là phát triển tri thức. Hơn hai thế kỷ trôi qua, tư tưởng ấy vẫn mang ý nghĩa thời sự đối với sự nghiệp phát triển đất nước trong thời đại kinh tế tri thức và chuyển đổi số.
        Kỷ niệm 300 năm ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn không chỉ là dịp tri ân những cống hiến to lớn của ông mà còn là cơ hội để tiếp tục nghiên cứu, bảo tồn và phát huy những giá trị tư tưởng, học thuật mà ông để lại trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới với yêu cầu đẩy mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, những tư tưởng của Lê Quý Đôn về lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm, thực học, trọng dụng nhân tài và học tập suốt đời càng trở nên sâu sắc và có ý nghĩa.
Đối với mỗi cán bộ, giáo viên và học sinh Trường THPT Chuyên Lê Quý Đôn, học tập và noi gương Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn trước hết là phát huy lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm và khát vọng cống hiến vì quê hương, đất nước; không ngừng học tập, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo để làm chủ tri thức và công nghệ. Đồng thời, tiếp tục xây dựng môi trường giáo dục thực học, thực nghiệp; coi trọng phát hiện, bồi dưỡng và phát huy nhân tài; giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, chủ động tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, góp phần xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong thời kỳ mới.
         Là ngôi trường vinh dự mang tên nhà bác học Lê Quý Đôn, Trường THPT Chuyên Lê Quý Đôn luôn xác định sứ mệnh đào tạo nhân tài, bồi dưỡng những công dân có trí tuệ, bản lĩnh, nhân cách và khát vọng cống hiến. Mỗi thành tích của thầy và trò nhà trường trong học tập, nghiên cứu khoa học, các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, khu vực và quốc tế chính là sự tiếp nối truyền thống hiếu học, trọng tri thức và tinh thần phụng sự mà Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn đã dành trọn cuộc đời vun đắp.
         Di sản của Lê Quý Đôn sẽ mãi là nguồn cảm hứng cho các thế hệ người Việt Nam trên hành trình chinh phục tri thức và xây dựng đất nước. Phát huy những giá trị ấy chính là cách thiết thực nhất để mỗi cán bộ, giáo viên, học sinh Trường THPT Chuyên Lê Quý Đôn tiếp tục viết nên những trang truyền thống vẻ vang, góp phần xây dựng quê hương Điện Biên và đất nước Việt Nam hòa bình, độc lập, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.